Mörg kannast við vísuna Vem kan segla förutan vind. Af ákveðnu tilefni fór ég að leita að þýðingu pabba á þessari vísu. Einhvers staðar er hún skrifuð en hvergi í tölvunni. Ég leitað því að fyrstu línunni á neti og tímaritsvefnum. Ég fann fyrra erindið í tveimur minningargreinum (um fólk sem ég kann engin deili á). Í annarri minningargreininni var líka seinna erindið, en ekki rétt, það er að segja fyrri tvær línurnar í erindinu voru rangt kveðnar, sennilegt að einhver hafi ekki munað þær. Sömu línur eru notaðar og í fyrra erindi, nema með „ég“ í stað „hver“, sem gengur ekki upp í stuðlasetningu og það hefði pabbi aldrei gert. Í þessum minningargreinum er ekki getið um þýðanda. Ég sá sömu seinni útgáfuna á upptöku á youtube, og þar er tekið fram að söngflokkurinn viti ekki hver þýddi. Sem betur fer er til fólk sem man vísuna, svo ég gat rifjað hana upp og skrái hana hér:

Hver siglir byrlaust um hafið hratt,
hver getur róið án ára?
Hver getur vininn sinn vænstan kvatt
og varist grátinum sára?

Ég sigli byrlaust um bylgjur hratt,
báti ræ ég án ára
en ég get ei vininn minn vænstan kvatt
og varist grátinum sára.

(Þýðing: Gísli Sigurkarlsson)

Ljóðaþýðingar spjallmenna

Spjallmenni framleiða texta sem líkist æ meira mannlegu máli. Með risamállíkönum er líka hægt að búa til sífellt stærri tölvuforrit sem virka og gera það sem kveðarinn (e. prompter) hefur í huga og lýsir með kvaðningum (e. prompts) sínum til mállíkansins. Gervigreind sem byggir vélnámi (e. machine learning) hefur líka náð góðum árangri í skák og stærðfræði og í fleiri „leikjum“ þar sem til eru formlegar reglur til að lýsa „leiknum“. Því er hægt að ímynda sér að búa til mjög fullkomna kvæðavél sem myndi framleiða kvæði sem væru öll fullkomlega rétt kveðin samkvæmt íslenskum bragreglum. En til þess þyrfti líklega sérstaka fyrirhöfn. Það þyrfti líklega að mata líkanið á reglunum vegna þess að það er ekki til nógu mikið af skrifuðum kveðskap á íslensku til að mállíkan geti reiknað út rétt kveðin ljóð. Ég gerði smávegis tilraun á ChatGPT 5.6 Djúphugsun og Claude Opus og bað þau að þýða sænsku vísuna. Hér eru þeirra tillögur, fyrst ChatGPT, svo Claude:

Hver má sigla, hverfi vind,
hver má róa án ára?
Hver má skilja við vininn sinn
viðkvæmur án tára?

Ég má sigla, hverfi vind,
ég má róa án ára,
en ei skilja við vininn minn
án þess að fella tár.

og

Hver getur siglað án vinds,
hver getur róið án ára,
hver skilur við vin sinn
án þess að fella tára?

Ég get siglað án vinds,
ég get róið án ára,
en aldrei skilið við vin minn
án þess að fella tára.

Hvorugt líkanið framleiðir viðunandi endarím og hvorugt líkanið skilar réttum ljóðstöfum. Það eru líka frávik frá venjulegri íslensku hjá þeim báðum (málfræði). Ef einhver vill nota milljónir eða milljarða í það þá gæti verið hægt að fá fram vitvél sem framleiðir rétt kveðin íslensk ljóð en ég hugsa að það myndi einmitt kosta dálítið. Sennilega hafa fyrirtæki meiri áhuga á að þróa forritin til að læsa sig enn meira inn í veruleika okkar, gera okkur öll háðari þeim og að fylgjast betur með okkur og ná meiri auði og völdum.

Ég nota ekki gervigreind til að búa til texta. Ég vil nefnilega vita og muna hvað ég hugsa sjálfur. Og ég vil hugsa sjálfur. Ég vil heldur ekki lesa texta eftir gervigreind í blöðum, samfélagsmiðlafærslum, tímaritum, bókum eða öðru útgefnu efni. Að fá fram texta úr spjallmenni og birta sem manns eigin er einhvers konar hámark uppgjafar gagnvart tilverunni. Að útvista skoðunum sínum, hugmyndum og sálarlífi til vélar. Gengstu við því að vera ekki meira en reiknivél?